De aanschafprijs is het kleinste deel van de rekening
Een bank, een afvalbak of een stallingsvoorziening staat twintig jaar buiten. In die periode kost het schoonhouden, bijwerken en repareren doorgaans meer dan de aanschaf. Toch wordt bij een aanbesteding vooral op de eenheidsprijs vergeleken, en zelden op wat het object daarna per jaar vraagt.
Dat is te ondervangen door in het bestek te vragen naar de onderhoudscyclus: hoe vaak moet er bijgewerkt worden, met welk middel, en wat kost een reserveonderdeel over tien jaar. Een leverancier die dat niet kan beantwoorden, heeft er zelf ook niet over nagedacht.
Waar corrosie begint
Roest ontstaat vrijwel nooit midden op een buis, maar op de plek waar de coating is beschadigd of waar water blijft staan. Lasnaden, boorgaten en de overgang naar het maaiveld zijn de bekende plekken. Bij thermisch verzinken zit de bescherming in het materiaal en niet alleen erop, wat een beschadiging veel minder erg maakt.
Duplexsystemen, verzinken met een poedercoating eroverheen, combineren beide voordelen en zijn in kustgebieden en langs gestrooide wegen de moeite waard. Vraag daarbij expliciet of de coating na het verzinken is aangebracht, want de omgekeerde volgorde levert een laag op die na een paar winters loslaat.
Let ook op de combinatie van materialen. Een aluminium plaat die met stalen bouten is bevestigd, geeft op de contactvlakken galvanische corrosie, waarbij het onedelste metaal wegvreet. Dat is bij aanschaf niet te zien en na vijf jaar niet meer te herstellen. Roestvaste bevestigingsmiddelen kosten weinig extra en voorkomen dit volledig.
Graffiti en stickers
Verwijderen lukt het best binnen enkele dagen, voordat de verf is uitgehard. Dat vraagt dus een meldroute en een ploeg die er snel op kan, niet een jaarlijkse schoonmaakronde. Een gladde, gesloten toplaag helpt daarbij aanzienlijk meer dan een ruwe structuurlak, waar de verf zich in vastzet.
Bij fietsenrekken speelt daarnaast het stickerprobleem: reclame, verhuisborden en gemeentelijke aankondigingen belanden vrijwel allemaal op de dichtstbijzijnde stalen buis. Een rond profiel is daar minder gevoelig voor dan een vlakke plaat, simpelweg omdat een sticker er slechter op blijft zitten.
Hout vraagt iets anders dan staal
Houten zittingen en leuningen hebben geen coating nodig maar wel ruimte om te drogen. Water dat tussen de plank en het frame blijft staan, veroorzaakt binnen een paar seizoenen rot op precies die plek. Een montage met afstandhouders en afwaterende bovenzijden lost dat op zonder extra onderhoud.
Vergrijzing is meestal geen gebrek maar een gevolg van uv-straling, en tast de constructie niet aan. Bepaal vooraf of de gemeente die grijze tint acceptabel vindt. Zo niet, dan komt daar een tweejaarlijkse behandeling bij, en dat is een structurele post in de begroting.
Bij tropisch hardhout speelt daarnaast de herkomst. Een certificering die de handelsketen aantoonbaar maakt, is voor gemeentelijke inkoop inmiddels vrijwel altijd een eis. Vraag dat certificaat op bij levering en niet alleen bij de aanbesteding, want het gaat om de partij die daadwerkelijk op de wagen ligt.
Onderhoud meewegen bij de keuze
Vraag bij elke aanschaf om drie dingen: de onderhoudsvoorschriften, de verkrijgbaarheid van onderdelen en de te verwachten levensduur van de afwerking. Die drie samen zeggen meer over de kosten dan de offerteprijs, en ze zijn bovendien controleerbaar.
Wie duurzaam straatmeubilair wil inkopen, doet er goed aan te kijken naar demontabelheid en naar de mogelijkheid om onderdelen los te vervangen. Een bank waarvan alleen de zitting versleten is, hoeft niet in zijn geheel afgevoerd te worden, en dat scheelt zowel geld als materiaal.
Reken tot slot met een reserve. Objecten in de openbare ruimte gaan stuk door aanrijding, brand en vandalisme, en dat is geen uitzondering maar een jaarlijks percentage. Wie dat percentage kent voor het eigen areaal, kan de vervangingsvoorraad daarop afstemmen in plaats van steeds los bij te bestellen.